1. İSGForum'a Hoş Geldiniz..
    İSGForum gerçek hayatta 'İş Güvenliği ve Çevre' adına yaşadığınız her şeyi olduğu gibi burada paylaşmanızı, kişilerle iletişim kurmanızı sağlar. Fotoğraf albümü, durum güncelleme, yorum, konu, mesaj vb. şeyleri istediğiniz herkese paylaşabilirsiniz. Üniversite arkadaşlarınızı bulabilir, onları takip edebilir ve onlarla iletişim kurabilirsiniz. Duvarlarına yazarak yorum formatında sohbet edebilirsiniz. İSGForum ile ortamınızı kurabilir, kişilerle fikir - bilgi alışverişi yapabilir ve etkinlikler düzenleyebilirsiniz. İSGForum'un tüm hizmetleri kuruluşundan beri ücretsizdir ve ücretsiz olarak kalacaktır. Daha fazla bilgi için site turumuza katılmak ister misiniz? O zaman buraya tıklayınız :) Giriş yapmak ya da kayıt olmak için .

Kaçak akım koruma rölesi nedir?

Konusu 'Elektrik İşleri ve Kontrol Yöntemleri' forumundadır ve Erkan Dündar tarafından 2 Kasım 2012 başlatılmıştır.

  1. Erkan Dündar İSGforum Üyesi

    • Site Yöneticisi
    İl Temsilciliği:
    Trabzon
    Sertifika Numarası:
    47086
    Uzmanlık Sınıfı:
    B Sınıfı Uzman
    Kaçak akım koruma rölesi; faz ve nötr iletkenleri arasında bir dengesizlik yani fark oluştuğunda devreyi açan anahtardır. Bir elektrik devresinde fazdan giren akım, nötrden çıkar. Eğer devrede herhangi bir kaçak yok ise giren akımla çıkan akım miktarı birbirlerine eşittir. Devrede kaçak olması halinde fazdan giren akımın hepsi nötr üzerinden değil, bir kısmı da kaçak üzerinden olacaktır. Kaçak akım sonucu faz-nötr dengesi bozulacaktır. Kaçak akım koruma rölesi, bu dengesizliği algılayarak devreyi açar ve kaçak sonucu oluşacak istenmeyen sonuçları engeller.
    Elektrik kaçakları; elektrik akımının geçtiği iletkenler, yani kablolar ve elektrikli cihazların yalıtkan parçalarının yıpranması sonucu ve hatalı yalıtımlardan dolayı iletkenlerin açıkta kalması ile iletkenlere elle veya vücudun başka bir uzvuyla doğrudan veya başka iletken cisimle temastan kaynaklanır. Oluşan kaçak akım toprağa akar.
    Kaçak Akım Koruma Rölesi Bağlantısı
    [​IMG]
    Kaçak Akım Rölesi Nasıl Çalışır
    Kaçak akım koruma rölesi basitleştirilmiş olarak aşağıda gösterilmiştir. Bir toroidal ölçüm transformatörü içerisinden geçirilen faz ve nötr iletkenleri eğer sistemde bir kaçak yok ise eşit miktarlı ve zıt yönlü akım taşıyacakları için, ölçüm transformatörü içerisinden geçen toplam akım değeri sıfır olacağından ölçüm transformatörü üzerinde herhangi bir manyetik akı oluşmaz.
    Eğer sistemde bir kaçak akım oluşursa faz üzerinden geçen akım miktarının tamamı nötr üzerinden dönüş yapmayacağı için, faz ve nötr akımlarının toplamı sıfır olmaz. Aradaki fark akımı ölçüm transformatörü üzerinde bir manyetik akı oluşturur. Bu manyetik akı ise algılama sargısı üzerinde bir akım oluşturur. Oluşan bu akım kumanda devresinin elektromanyetik bobinini harekete geçirir. Böylece cihazın kapalı konumda bulunan ana kontakları açık konuma geçerek faz ve nötr iletkenleri ile şebekeyi birbirinden ayırır.
    Cihazda ayrıca bir test butonu bulunur. Test butonuna sayesinde faz ve nötr iletkenleri arasında ölçüm transformatörünü by-pass eden bir kısa devre yaratılarak cihazın çalışıp çalışmadığı test edilebilir.
    Montajı yapılmış ve enerjilendirilmiş bir kaçak akım rölesi kapalı ( yani elektriği ileten ) pozisyonda iken test butonuna basılınca kumanda mekanizması harekete geçmeli ve kontaklar açık konuma gelmelidir. Kaçak akım rölesinin kurma mandalı yukarı pozisyondan, aşağı pozisyona düşmelidir.
    [​IMG]
    Yangın Riski
    İzolasyonu hasar görmüş bir kablo veya cihaz bağlantısı üzerinden oluşan kaçak akımlar, ark oluşumuna ve yangınlara sebep olur. 300mA seviyesinde bir kaçak akımın oluşturduğu ark cisimlerin tutuşması için gereken sıcaklığın oluşması için yeterlidir.
    Hayati Risk
    İnsan vücudu üzerinden geçen elektrik akımı ciddi yaralanmalara hatta ölüme bile sebep olabilir. Çok küçük elektrik şoklarında bile vücut istemsiz hareketler yapabileceği için, merdivenden düşme, başı çarpma gibi sonuçlar doğabilir ve fiziksel yaralanmalar olabilir. Enerjilendirilmiş bir iletkene dokunulduğunda insan vücudu iletken olduğu için vücut üzerinden geçen akım toprağa akarak devreyi tamamlar.
    Kaçak Akım Rölesinin Açma Süresi
    Kaçak akım rölesinin açma süresi EN 61008 standartlarına göre belirlenmiştir. 30mA açma seviyesinde açma yapan bir rölenin kaçak akım miktarına göre açma süresi diyagramı aşağıdaki gibidir.
    Kaçak Akım
    ( Miliamper )
    Açma Süresi
    ( Milisaniye )
    >30mA
    Açma Yapmaz
    30mA
    300ms
    60mA
    150ms
    150mA
    40m
    Kaçak Akım Koruma Rölesi Seçimi
    Açma Seviyesi
    30mA : İnsan hayatı ve elektrik çarpılmalarına karşı korumada 30mA değerinde açma yapan kaçak akım rölesi kullanılır.
    300mA : Olası izolasyon hatalarından oluşacak yangın riskleri için 300mA değerinde açma yapan kaçak akım rölesi kullanılır.
    Kutup Sayısı
    2 Kutuplu : Monofaze şebeklerde iki kutuplu ( faz + nötr ) kaçak akım rölesi kullanılır.
    4 Kutuplu : Trifaze şebekelerde dört kutuplu ( RST + nötr ) kaçak akım rölesi kullanılır.
    Nominal Akım
    Kaçak akım rölesinin nominal akım değeri, cihaz üzerinden geçecek akıma uygun olmalı, cihaz üzerinden geçecek akım değerinden düşük olmamalıdır. Standart akım değerleri 25A, 32A, 40A ve 63A’dir.
    Elektrik Şoku
    Elektrik şoku ile oluşacak yaralanmanın derecesi aşağıdaki etkenlere bağlıdır:
    Ana Faktörler
    1- Vücuttan geçen akım miktarı
    2- Akımın vücuda giriş yeri ve vücutta izlediği yol
    3- Gerilime maruz kalınan süre
    Yan Faktörler
    4- Gerilim seviyesi
    5- Gerilimin frekansı
    6- Ortamdaki nem ve kişinin terlilik derecesi
    7- Şoka maruz kalındığı anda, kalbin hangi atım fazında olduğu
    8- Kişinin fiziksel özellikleri
    EN 60947-1 standardına göre hayati tehlike oluşturabilecek akım eşik değeri 30mA’dir. Elektrik şokuna maruz kalmanın etkisi küçük karıncalanmalardan ani kalp ölümüne kadar değişkenlik gösterebilir. Belirli bir amperin vücutta oluşturacağı etki kesin olarak bilinemez. 110V–60Hz değerindeki alternatif akımın 1 saniye süreyle vücuda elden girip ayaktan çıkması hainde oluşacak olası hasarlar aşağıdaki tablodadır.
    Akım Seviyesi Vücut üzerinde oluşacak olası etkiler
    1mA
    Hissetme seviyesi.
    Zayıf bir karıncalanma hissi.
    Uygun koşular var ise hala tehlikeli.
    5mA
    Zayıf çarpılma hissi.
    Yaralanma yok ancak rahatsız edici.
    Kişi kaslarını kontrol ederek kurtulabilir.
    Panik istemsiz hareketler yaralanmalara sebep olabilir.
    6-30mA
    Acı veren şok.
    Kas kontrolü yitirilir.
    Donma akımı olarak da adlandırılır.
    Kişi kaslarını kontrol ederek kurtulamaz.
    50-150mA
    Yüksek seviyede acı.
    Solunum aksar.
    İstemsiz kas kasılmaları oluşur.
    Kişi kaslarını kontrol ederek kurtulamaz.
    Ölüm olabilir.
    1000-4300mA
    Kalbin ritmik pompalama hareketi bozulur.
    İstemiz kas kasılmaları oluşur.
    Sinirler hasara uğrar.
    Ölüm riski yüksektir.
    10000mA
    Kalp durur.
    Çeşitli yanıklar oluşur.
    Ölüm muhtemeldir.
  2. Erkan Dündar İSGforum Üyesi

    • Site Yöneticisi
    İl Temsilciliği:
    Trabzon
    Sertifika Numarası:
    47086
    Uzmanlık Sınıfı:
    B Sınıfı Uzman
    Türkçe Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu ekten indirebilirsiniz...

    Ekli Dosyalar:

  3. Erkan Dündar İSGforum Üyesi

    • Site Yöneticisi
    İl Temsilciliği:
    Trabzon
    Sertifika Numarası:
    47086
    Uzmanlık Sınıfı:
    B Sınıfı Uzman
    Kaçak Akım
    Elektrik tesisatları her zaman bazı riskleride beraberlerinde getirirler.Zayıf yalıtım malzemeleri, hatalı iletkenler, veya cihazların doğru olarak kullanılmamaları malzemelerin hasar görmelerine, yangınlara ve insanların yaralanmalarına sebep olurlar.
    Kısa devre ve aşırı yüklere karşı klasik olarak yapılan termik ve manyetik korumalar otomatik sigortalar sayesinde gerçekleştirilir. Fakat otomatik sigortalar pek çok kazaya neden olan toprak kaçak akımları gibi düşük değerlerdeki akımları algılayamazlar.
    Kaçak Akım: kablonun yalıtkanının zayıflaması, hasarlanması, hatalı montaj yada bunlara benzer nedenlerden ötürü gerilim altındaki bir iletkenden toprağa bir temas sonucu akan akımdır. Bir hata sonucu ortaya çıkan bu akım normal şartlarda akmaması gereken bir yoldan aktığı için çevresindeki tutuşmaya müsait malzemeleri tutuşma sıcaklığına getirerek yangınlara sebep olabilir. Toprak kaçak akımı yalıtım yüzeylerinin kirlenmesi sonucu da oluşabilir. Örneğin bir cihaza ait giriş terminalinin ıslandığını düşünelim zaman içerisinde ıslaklıktan dolayı bir nem oluşacak ve bu nem gerilim altındaki iletkenden topraklanmış metal gövdeye doğru bir akım akmasına neden olacaktır. Toz veya diğer kir tabakalarıda (özellikle tuzlu tabakalar) nemin yarattığı akım yolundaki direnci düşürerek kaçak akım değerini yükselteceklerdir. Bu şekilde bir hata olmaksızın oluşan yüzey kaçak akımları da ciddi elektrik kazalarına neden olabilirler.
    Unutulmaması gereken bir diğer noktada aslında her elektrikli cihazın bir kaçak akım kaynağı olduğudur.
    • Aydınlatma armatürleri > 1 mA
    • Fotokopi 0.5 - 1 mA
    • Faks 0.5 - 1 mA
    • Yazıcı < 1 mA
    • Bilgisayar 1-2 mA
    • Elk. ev aletleri > 0.75 mA mertebesinde kaçak akım üretirler. Ayrıca her elektrik hattının yaklaşık 1 mA lik bir kaçak akımı olduğu hesaplamalarda göz önüne alınmalıdır. Zaman içinde eskiyen ve kirlenen hatlarda kaçak akım artacaktır.
    Yapılan hesaplamalar neticesinde 30 mA'lik bir kaçak akımın canlılar için eşik değer olduğu saptanmıştır.Dolayısıyla evlerde ıslak prizler ve doğrudan temas riski olan tüm cihazların prizleri bu eşik değerlerindeki kaçak akım rölesine bağlanmalıdır. Yangınlardan korunma içinde 300 mA eşik değerli kaçak akım koruma cihazlarının kullanılması gerekmektedir.Sabit cihazlar ve ulaşılması zor prizlerde kullanılmalıdır.
    Elektrikli cihazda topraklama yapılmamış ise, bir kaçak akım durumunda cihazın gövdesinden akacak akım biri habersizce o gövdeye dokunduğunda, gövdesi kaçak akımın toprağa ulaşması için bir yol görevi göreceğinden çarpılma gerçekleşecektir. Bu durumda sistemde bir kaçak akım rölesi mevcutsa, devre 30 ms'de açacağından insan zarar görmeyecektir.
    Yönetmelikler gereği kaçak akım röleleri açma moduna eşik değerinin yarısından itibaren girecek şekilde ayarlanırlar. 30 mA lik bir cihaz bu değeri beklemeden 15-30 mA arası bir kaçak akım durumunda açma yapmalıdır.
    Uygulamada yapılan hatalar nelerdir :
    • Sıfırlama denilen Nötr ve toprak ucunun birleştirilmesiyle gerçekleştirilen bağlantı sonucu kaçak akım yükün gövdesinde kalır. Daha sonra yükün toprağa değen kısmından dolayı kaçak akım cihazı sürekli açılabilir
    • Topraklama direncinin aşırı yüksek olmasından dolayı kaçak akım yükten toprağa akamaz ve cihaza ilk dokunan insanı toprak olarak görerek kaçak akım rölesinin sık sık açmasına sebebiyet verebilir
    • DC kaçak akımı olan bir cihazın AC tip kaçak akım rölesine bağlanması sonucu elektromanyetik röle ya duyarsızlaşır ya da mıknatıslanır. Bunun sonucu sistemde sık sık açma ya da kaçak akımı algılayamama meydana gelir.
    • Jeneratörlü sistemlerde, nötürün ortak olması, yükten nötr üstünden dönen akımın ikiye bölünmesine yol açar. Kaçak akım var sanıp devreyi açar. Ayrı bara ve nötr çekilmesi gerekir ya da jeneratör devresinde 4 kutuplu şalter kullanılmalıdır.
    • Yanlık kablaj sonucu faz ve nötr akım yönlerinin aynı olmsaı, akım trafosunda birbirini sıfırlayan iki akım yerine 2*l olarak görünmesine yol açar. Devre açar.
    • Toroidden geçen kabloların içindeki akımın herhangi bir yanlık ölçüme karşı tam merkezleşmiş olması gerekir. Ayrıca bu kablolar uzun mesafede kullanılacaksa parazitlere karşı mutlaka ekranlı olmalıdır.
    • Ölçü-kumanda devresinin kaçak akım rölesinden önce bağlanması fazdan geçen akımla nötrden dönen akım arasında fark oluşmasında sebep olur. Devre açar.
    kaynak:http://www.metesan.com.tr/metesan_tr/metesan_yararli_bilgiler.htm