1. İSGForum'a Hoş Geldiniz..
    İSGForum gerçek hayatta 'İş Güvenliği ve Çevre' adına yaşadığınız her şeyi olduğu gibi burada paylaşmanızı, kişilerle iletişim kurmanızı sağlar. Fotoğraf albümü, durum güncelleme, yorum, konu, mesaj vb. şeyleri istediğiniz herkese paylaşabilirsiniz. Üniversite arkadaşlarınızı bulabilir, onları takip edebilir ve onlarla iletişim kurabilirsiniz. Duvarlarına yazarak yorum formatında sohbet edebilirsiniz. İSGForum ile ortamınızı kurabilir, kişilerle fikir - bilgi alışverişi yapabilir ve etkinlikler düzenleyebilirsiniz. İSGForum'un tüm hizmetleri kuruluşundan beri ücretsizdir ve ücretsiz olarak kalacaktır. Daha fazla bilgi için site turumuza katılmak ister misiniz? O zaman buraya tıklayınız :) Giriş yapmak ya da kayıt olmak için .

Makine emniyetinde en iso 13849

Konusu 'İş Ekipmanlarında Emniyet' forumundadır ve Ersin Bozkurt tarafından 14 Ağustos 2014 başlatılmıştır.

  1. Ersin Bozkurt Forum Yöneticisi

    • Forum Yöneticisi
    Sertifika Numarası:
    43934
    Uzmanlık Sınıfı:
    A Sınıfı Uzman
    Firma / Kurum:
    Makina mühendisi
    EN-ISO 13849-1`e göre ekipman seçimi

    Fabrikalarda bulunan, iş sağlığı ve güvenliği uzmanları, üretim ve bakım personelleri, insan, makina ve proses emniyetlerini sağlama amacı ile yangından korunma, patlayıcı ve parlayıcı ortamlar, kimyasal etmenler, fiziksel risk faktörleri, gürültü, emisyon, aydınlatma, toz, titreşim, temel konfor,ışınlar,sıcak yüzeyler, sağlık ve hijyen gibi çeşitli konularla ilgili riskleri yok edici ve azaltıcı yönde çalışmalar yapmaktadırlar. Bu çalışmaların doğru ve etkili sonuçlar anlamında yeterli kalmadıkları durumlarda, destekleyici yönde kişisel koruyucu ekipmanlar kullanılmaktadır.

    Önemle vurgulamak gerekir ki; insan, makina ve proses emniyeti konusunda en önemli husus makinanın yaşam döngüsü sırasında yapılması gereken çalışmalardır. Yaşam döngüsü öylesine geniş bir konudur ki, makinanın var oluş sürecinin ilk adımı olan tasarlanmasından başlayarak, projelendirilmesi, üretimi, devreye alınması, bakımı ve yok oluş sürecini kapsamaktadır.

    İNSAN, MAKİNA VE PROSES EMNİYETİNİ SAĞLAMAK İÇİN NELER YAPIYORUZ?

    Emniyet sağlama çalışmalarının en başında, risk ve tehlikeli bölgelere erişimleri engellemek için yapılan koruma çitleri, koruyucu kapatmalar gelmektedir. Yönetimsel olarak yapılan metot çalışmaları sonucu kurallar belirlenmekte, çalışma ve bakım talimatları hazırlanarak yöntemler, yasaklamalar, kısıtlamalar ve denetlemeler getirilmekte, eğitimler düzenlenerek makinayla çalışanlar bilinçlendirmektedir.

    Emniyet sağlama için yapılan, makina tehlike kaynaklarını yok edecek risk değerlendirme çalışmasının sonucunda, ortaya çıkan mühendislik tasarımları çok önemlidir. Tasarım ve üretim sonrası aşamalarda, makinaların çalışma performansları mutlaka test edilmiş olmalıdır. Ancak çalışan bir makinanın olası bir arıza durumunda nasıl tepki vereceği, ne tür problemler üretebileceği bambaşka bir unsurdur. Dolayısı ile arıza durumlarında standart çalışma gerçekleri kadar emniyet fonksiyonları gerçekleri de dikkate alınmalıdır. İşte bu noktada makina bilinmezleri olarak karşımızda mekanik, kumanda sistemi ve yazılım kavramları vardır. Aslında risklerimizin kaynaklandığı en önemli ve kritik noktalar da bunlardır. Bilinmeyenlerin en basit ve anlaşılabilir kısmı makinanın mekanik yapısıdır. Fakat kumanda sistemi yapısı ve bu yapının içindeki mantıksal kod yazılımı derinlemesine bir mühendislik analizi yapılmaz ise bizler için tamamen kapalı kutu olan bilinmeyenlerdir. Bu bilinmezlikleri ortadan kaldırmak için yapılan mühendislik tasarım çalışmaları, nihayetinde makina üzerinde teknik uygulamalara dönüşecektir. Bu aşamada koruyucu otomasyon ekipmanları devreye girmektedir. Koruyucu otomasyon ekipmanlarına yapılacak yatırımlar ile hedeflenen amaç insan, makina ve proses emniyetini sağlamaktır. Bu noktada yatırımların amacına ulaşması çok önemlidir ve sorulması gereken hayati soru, kullanılacak ekipmanların hangi kriter ve ölçülere göre seçilmesi gerektiği sorusudur.

    2006-42 AT MAKİNA DİREKTİFİ VE EN ISO13849 STANDARDI

    2006-42 AT (European Community) Makine Direktifi kumanda sisteminde kullanılacak ekipmanlara şu sorumlulukları yüklüyor: “Kumanda sisteminin donanımında veya yazılımında meydana gelen bir arızanın tehlikeli durumlara ve Kumanda sisteminin mantık devrelerinde meydana gelen hataların tehlikeli durumlara yol açmaması” gerekir.

    Bu gereklilik maalesef standart elektronik kumanda cihazları ile sağlanamamaktadır. Bu nedenle bu gereklilikleri karşılayacak özellikte üretilen “özel” elektronik cihazlara ihtiyaç doğmuştur. Bu noktadan hareketle üretilen bu özel cihazlara “Emniyet Kumanda Cihazı” denir. Bu cihaz; kendisinin ve kendisine bağlı, ilişkili çalışan ekipmanların arızasını tespit edebilmeli, bir arıza oluşması durumunda sistemi emniyetli duruma geçirerek daha önceden belirlenmiş bir emniyet senaryosunu uygulamaya başlayabilmeli ve arıza kaynağı giderilene kadar çalışmamayı garanti edebilmeli, beklenmeyen çalışma başlangıçlarına da izin vermemelidir. Anlaşılacağı gibi bu özellikleri taşıyan emniyet cihazlarının birbirlerini yedekleyen, çift kanallı mimari yapısında ve yüksek güvenilirliğe sahip olmaları hayati önem taşımaktadır. Bu anlamda ENISO13849 standardı, emniyet ekipmanlarının montaj, kullanım ve teknik özelliklerini tüm detaylarıyla anlatan, insan, makin ve proses emniyeti sağlama noktasında, makinA tasarım ve imalatçılarının mutlaka uygulaması gereken çok önemli bir standarttır. Kumanda sistemlerinin emniyetle ilgili kısımlarının tasarım ve uygulama prensiplerini anlatır. ENISO 13849-1, eski standart olan EN 954-1 ‘in yerini almıştır. Avrupa Komisyonu`nun zorunlu kıldığı 2006-42 AT Makine Direktifi kapsamında karşılanması gereken temel iş sağlığı ve güvenliği gereksinimlerinin sağlanması amacı ile (CE işaretinde olduğu gibi) alınacak ilgili tedbirlerin uygulanmalarına rehberlik eder.

    EN ISO 13849-1 STANDARDININ GETİRDİKLERİ

    Makina direktifine göre insan sağlığı ve çevreyi etkileyen otomasyon işlevlerinin (örneğin acil duruş) yukarıda bahsedilen gerekçelerden dolayı emniyet cihazları üzerinden icra edilmesi şarttır. Endüstriyel emniyet kontrol sisteminden, kazaya sebep olabilecek tehlikeli bir durumda sistemin emniyetini sağlaması ve koruma görevini yerine getirmesi beklendiğine göre makina risklerini yok etmeye yönelik olarak her bir gerekli emniyet fonksiyonunun senaryosunu hazırlamak ve bu senaryolara göre de özel tasarımlar yapmak elzemdir. Bu gerçekle bir makinada riskleri değerlendirirken, üç tane çok kritik soru soruyoruz:

    • Yaralanma şiddeti (Severity)
    • Tehlikeli bölgede bulunma sıkılığı (Frequency)
    • Tehlikeden kaçınma olasılığı (Probability)
    Bu soruların cevapları ile eski standart EN 954-1’e göre risk kategorisini belirleyip (Kategori b, 1,2,3,4) bu kategoriye uygun aşağıda belirtilen ilgili bağlantı mimarisini uygulayarak ve bu kategorideki ürünleri kullanarak emniyeti sağladığımızı düşünüyorduk.



    Oysa yeni standart ENISO 13849-1’e göre aynı soruları sorarak risk kategorisi olarak “Kategori” ifadesi yerine performans seviyesi “PL” (PL a, b, c, d, e) kavramını kullanıyor. Tek değişiklik ifadede kalmıyor. Bu (risk) performans seviyesini karşılayacak emniyet devresinin oluşturulması için sadece şematik olarak verilen bağlantı mimarisini (kategori 1-4) değil aynı zamanda MTTFd (Cihazın ilk tehlikeli arızaya kadar geçen ortalama süresi) ve DC (cihazın hata teşhis kabiliyeti) değerlerini de sorguluyoruz.

    EN 954-1 sadece bağlantı kategorisi değişkenini kullanırken ENISO 13849-1 buna ilave olarak emniyet cihazının MTTFd ve DC değerlerini de hesaba katarak emniyet konusuna istatistiksel bir yaklaşım getiriyor. Gerekli emniyet performans seviyesini hesaplarken kullanılan parametreleri kısaca şöyle belirtebiliriz: Yukarıda belirtilen (S, F ve P) sorularına ilave olarak,

    • Hata teşhis yeteneği (DC)
    • Komponentlerin güvenilirliği ve ilk tehlikeli arızaya geçiş ortalama zamanları (MTTFd)
    • Kumanda sisteminin bağlantı mimarisi
    • Aynı sebepten meydana gelen ortak arızalar (CCF)
    • Emniyet yazılımı (PLC)
    • Sistematik arızalar
    • Çevresel faktörler ve operasyonel etkenler

    Emniyet ekipmanlarının kalitesini, güvenilirliğini ve çalışma performansları gösterme açısından DC, MTTFd ve CCF verileri çok önemlidir. Bu veriler, bir emniyet sistemi tasarlarken, bu sistem içerisinde çalışacak acil stop, kilitleme devre elemanları gibi ekipmanları seçerken, nasıl bir ekipman seçeceğimizin sorularının cevaplarını verir.
    Hata teşhis yeteneği (DC) tespit edilebilen olası arızaların, tüm olası arızalara oranını yüzde olarak ifade eder. Örneğin; emniyet sisteminin doğasında bin tane olası hata potansiyeli var ise ve hataların 980’i tespit ediliyorsa DC oranı yüzde 98 demektir. Tabiatı gereği DC’nin yüzde 100 olma ihtimali yoktur. ENISO 13849-1, bir emniyet ekipmanının yüksek DC oranına sahip olabilmesi için yüzde 99’dan büyük DC oranına sahip olmasını şart koşmaktadır.

    İlk tehlikeli arızaya geçiş ortalama zaman (MTTFd) değeri, tehlikeli arızaların, kontrol sistemlerinin emniyetle ilgili kısımları içerisinde, tehlikeli durumlara yol açabilecek risklerini ifade etmektedir. ENISO 13849-1, bir emniyet ekipmanının yüksek MTTFd oranına sahip olabilmesi için 30 yıldan büyük MTTFd oranı olmasını şart koşmaktadır.

    Aynı sebepten meydana gelen ortak arızalar (CCF), birden fazla komponentin birbirini etkilemeden aynı olay ile hataya geçmesi durumudur. Bu veriler kategori 2 ve üzeri emniyet mimarileri için geçerlidir.

    Görülmektedir ki, emniyet sisteminde çalışacak komponentler belirli emniyet işlemlerini yerine getirecek güvenilirlik ve SIL dediğimiz emniyet bütünlük derecelerini sağlamak zorundadır. Bu ekipmanların mutlaka emniyet sertifikalı olması ve emniyet performans seviyelerinin (PL) belirlenmiş olması gerekmektedir. Emniyet işlevleri için hesaplanan çalışma ve koruma senaryolarının gereksinimlerine cevap verebilecek doğru emniyet ekipmanı seçmek, doğru kullanılmalarını sağlamak ve ekipman kaliteleri uygulamalarda vazgeçilemeyecek kriterler olmalıdır.

    DOĞRU EMNİYET MÜHENDİSLİĞİ

    Makina emniyeti birden fazla bileşenin bulunduğu bir zincirdir. Zincirin sağlamlığı en zayıf halkasının dayanıklılığı ile ölçülür ve unutulmamalıdır ki zincir en zayıf halkasından kopar. İnsan, makina ve proses emniyeti ancak;

    • Doğru emniyet ürünü seçip
    • Doğru mühendislik tasarımı ile
    • Doğru şekilde saha uygulanması yaparak
    • Doğru işletme ve kumanda senaryoları ile programlayarak
    • Standartlara tam uyum içerisinde kullanılmalarını temin ederek sağlanabilir.
    Açıkça görülüyor ki, emniyet toplam bir kavramdır ve bu kavramı oluşturan bileşenlerden birinin eksik bırakılması, maalesef masum canların yanmasına davetiye çıkaracaktır.
  2. Levent ACAR İSGforum Üyesi

    Sertifika Numarası:
    119959
    Uzmanlık Sınıfı:
    B Sınıfı Uzman
    Firma / Kurum:
    Herhangibir OSGB
    EN ISO 13849 standardının Türkçe olarak TSE tarafından satılmaması büyük bir sıkıntıdır. bir çok denetimlerde müfettişler bu standarda dayalı yaptırımlar ile bizi bırakmaktadır. makine emniyet yönetmeliğimizin de bu standarda uygun son hali ile revize edilmesi biz uzmanlar açısından önem arz etmektedir.